“BEDAVANIN BEDELİ”

Toplum olarak “bedava” kelimesini çok seviyoruz.
Bedava çay, bedava kargo, bedava hizmet, bedava destek…
Hatta bazen bedava insan.

Çünkü bedava olan şey kolay sanılıyor. Kolay olan da sorgulanmıyor.

Oysa kimse durup şunu sormuyor:
Bir şey bedavaysa, bedelini kim ödüyor?

Bedava işler genelde “iki dakika sürer” diye başlar.
İki dakika sürmez. Sürse bile etkisi uzun sürer.
Çünkü o iki dakikanın içinde akıl vardır, tecrübe vardır, zaman vardır.
Ve bunlar indirimli satılmaz.

Birine “sen zaten yaparsın” dendiği anda, iş tanımı değişir.
O artık iş değildir, görevdir. Görev olunca da teşekkür edilmez.
Çünkü görev yapan görünmez.

İşte bedavanın ilk bedeli burada çıkar:
Yaptığın şey normalleşir, sen sıradanlaşırsın.

İş hayatında bu çok tanıdıktır.
“Bir bakıver.”
“Sen hızlısın.”
“Zaten sen çözüyorsun.”

Çözersin.
Ama çözmeye devam ettikçe, senden çözüm değil varsayım beklenir.
Var sayılırsın. Oradasındır. Yaparsındır. Ses çıkarmazsındır.

Bedava olan şey tüketilir, bedava veren yıpranır.

Toplumun tuhaf bir refleksi var:
Bir şeyi parayla alan, ona saygı duyar.
Bedava alan ise “nasıl olsa var” diye düşünür.

Bu yüzden en çok yıprananlar, en çok verenlerdir.

Kimse kimseyi zorla sömürmez.
Sistem böyle işlemez. Sistem, iyi niyetle çalışır.

Sen elini uzatırsın. O kolunu tutar.
Sonra omzuna yaslanır. En sonunda yükünü bırakır.

Ve bir gün yorulduğunu söylediğinde şunu duyarsın:
“Ne var bunda, herkes yapıyor.”

Hayır.
Herkes yapmıyor.
Herkes ücretsiz yapmıyor.

Bedavanın asıl bedeli burada çıkar:
Emek görünmez olur. Zaman silinir. Yorgunluk abartı sayılır.

İnsanlar bedava olan şeyi kaybetmekten korkmaz.
Çünkü yerine yenisinin geleceğini düşünür.
Bu yüzden bedava olan her şeyin sonu aynıdır:
Değersizleşmek.

Ama şunu kaçırıyoruz:
Bir şeyin bedava olması, onun değersiz olduğu anlamına gelmez.
Sadece, ona verilen değerin bilinçli olarak düşürüldüğü anlamına gelir.

Ve bu düşüş yavaş olur. Sessiz olur.
İnsan fark ettiğinde genelde çoktan bedeli ödemiş olur.

O yüzden mesele “bedava vermek” değil.
Mesele, bedavanın kimden çıktığıdır.

Çünkü hayatta en pahalı şeyler para istemez.
Zamanını ister.
Dikkatini ister.
Akıl payını ister.

“Ve bunları sürekli bedava verenlerin, bir gün kendilerine ayıracak hiçbir şeyi kalmaz.”